Autisme en talenten – Deel 3

Autwords door

Noah Jacobi

Column 20 (08-06-2017)

Autisme en talenten

Deel 3


Mensen met autisme zijn loyaal, open, eerlijk, beschermen de zwakkeren, zijn niet geïnteresseerd in sociale politiek, zijn georiënteerd naar details, hebben piekvaardigheden, weten doorgaans veel over feiten en cijfers, zijn denkers en volhardend, hebben elk hun enthousiasme, zijn ethisch en principieel, zijn dubbelzinnig, fijn afgesteld en onderzoekend.

Na zo’n opsomming is er altijd wel iemand die opstaat en zegt: ja maar, als dat autisme is, dan heb ik het ook, en dan heeft iedereen het.

Enthousiasmen

Veel mensen met autisme hebben talenten. Het wordt niet altijd zo genoemd. Het zijn enthousiasmen, motivaties, interesses, fixaties, fieps, obsessies, preoccupaties … Tenzij het over iemand met een OCD-etiket gaat, dan is het een aandoening en heeft de persoon in kwestie recht op behandeling.

Mensen met autisme zijn creatief, dat is zeker. Dat is ook nodig in onze samenleving. Creativiteit in de zin van het reconstrueren van de werkelijkheid tot iets aangenaams, rustgevend of eenvoudig om te verstaan en om mee te leven. Creativiteit in de zin van veel doen met weinig, zichzelf een weg door de chaotische wereld bouwen, elke dag opnieuw.

Soms gebeurt dat door repetitief gedrag, door het aanhouden van routines, rituelen, gewoontes. Soms wordt dat gezien als iets dat aangepakt moet worden. Mensen worden aangezet tot doen waar ze niet goed in zijn, waar aan gewerkt moet worden. Jezelf leren kennen, je beperkingen overstijgen, compensatie opbouwen.

Maar wat je niet goed kan steeds maar opnieuw proberen, vreet energie en leidt jaren later tot een psychische crash of burn-out. Zeker als we met autistische doorzettingsvermogen  proberen te bewijzen dat we zelfs goed kunnen zijn in wat we niet kunnen.

Als anderen dan ook nog eens repetitief gedrag afwijzen, bedoeld om tot rust te komen als er niet moet gewerkt worden aan onszelf, dan is er helemaal geen uitweg meer. Dan is er geen leven meer, geen mogelijkheid meer om onszelf te zijn, geen cocon om stoom af te blazen.

Authentiek zijn

In het andere geval, als er ruimte overblijft om enthousiasmen te ontwikkelen en te koesteren, blijft er mogelijkheid om authentiek te zijn. Om te doen waar we goed in zijn. Om talenten te ontwikkelen en ervan te genieten.

Dat kan zich op verschillende manieren uiten. In troost vinden door voorwerpen te strelen, aan te raken, houvast te vinden in moeilijke tijden.

Door het herhalen van woorden. In een interesse onszelf verliezen of net door een interesse sociaal contact of controle proberen te krijgen.

Door herhaaldelijk en repetitief vragen te stellen (‘wat is dat normaal’, ‘wie heeft er problemen’).

Door esthetisch genot na te streven (een stukje wapperend papier voor het oog te houden, details van het vuilnis te bekijken).

Door kunst te maken (luchtbellen blazen, schilderijen maken, speeksel bestuderen in het licht).

Door zich te beschermen tegen de overdadige prikkeling of een overdosis van betekenis (flapperen van papier voor de ogen, dragen van zonnebril, een barrière met de omgeving maken).

Door bewegingen te herhalen (ijsschaatsen, dansen, rope-skipping).

Enzovoort. Zolang het functioneel is voor de persoon zelf en niet compulsief, geen lijden veroorzaakt. Als het geen kwaad kan, moet elke interesse of herhaling kunnen. Bovendien kunnen enthousiasmen, obsessies, repetitieve handelingen leiden tot werk of een vreugdevolle tijdsbesteding die ook ruimte laat voor andere ontwikkelingen.

Het verlies van interesse voor een bepaald enthousiasme, bepaald repetitief gedrag, kan bij sommige mensen een symptoom zijn van depressie of iets dat fout loopt. Bij anderen kan een plotse toename van dit gedrag echter ook een signaal zijn dat er iets zorgwekkend gebeurt.

Kunst van buitenstaanders

Een van de menselijke enthousiasmen die het meest aansluit bij de mondaine cultuur is wellicht kunst. De relatie kunst en autisme staat meer en meer in de belangstelling. Het fascineert mensen immers hoe ‘een verarmd of zelfs verlamd verbeeldingssysteem kan leiden tot mysterieuze creaties’.

Als er over kunst en autisme wordt gesproken, overstijgt dit zelden het niveau van l’art brut (outsider-kunst), postuum gediagnosticeerde (relatief bizarre) kunstenaars of het gebied van creatieve therapieën. Het lijkt of iemand met autisme zonder psychische ziekte die kunst maakt ‘te gewoon’ is om te vermelden.

Autistic Art

Van deze drie is outsider-kunst wellicht het meest interessant. Kunstenaars binnen deze richting zouden het niet doen om de sociale status, maar louter vanuit innerlijke drijfveren.

Binnen de ‘outsider-art’ vormt de ‘autistic art’ een belangrijke substroming. Sommigen spreken zelfs al van een waaier aan vormen van autistische kunst.

De hoofdstroming is zonder twijfel die van de ‘representatieve autistische kunst’ (het louter weergeven van wat er is) met als voorbeeld Stephen Wiltshire. Verder zijn er ook autistische figuratieve en abstracte kunst, de imaginaire werelden (zoals van Gilles Trehin en George Wildener), portretkunst en beeldhouwkunst.

Savantkunst

Het is opmerkelijk dat het in voordrachten of boeken over kunst en autisme vooral gaat over mensen die hetzij savant zijn, hetzij ernstige beperkingen hebben op vlak van taal, beweging of zelfredzaamheid.

Het zijn veelal unieke representaties, een blijvend inzoomen op één aspect (het kleur rood), gedetailleerde replica’s (van dieren bijvoorbeeld), zeer delicate suggesties of een uit het niets geschapen denkbeeldige stad (te vergelijken met de denkbeeldige steden van Italiaans schrijver Italo Calvino).

Deel 1, Deel 2, Deel 4, Deel 5

Wees de eerste om te reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.